Przejdź do głównej treści

Miłośnicy Konstancina

Za nami III Kongres Ochrony Zabytków „Dziedzictwo miast i miasteczek Mazowsza”. Dwudniowe wydarzenie, 23 i 24 października, w Górze Kalwarii i Konstancinie-Jeziornie połączyło samorządowców, konserwatorów, naukowców, właścicieli obiektów historycznych oraz społeczników we wspólnej dyskusji o przyszłości lokalnych zabytków.

Kongres pokazał jak ogromny potencjał tkwi w historycznej tkance mazowieckich miejscowości – od zamków i zabudowy drewnianej, przez dziedzictwo industrialne, aż po unikatowe wille i miasta-ogrody. Wprowadził uczestników w tematykę współczesnych wyzwań stojących przed historyczną urbanistyką małych miast. Przedstawił narzędzia wspierające gminy w opiece nad zabytkami, w tym sprawdzone rozwiązania francuskie oraz niezwykle inspirujące przykłady ratowania i ożywiania lokalnego dziedzictwa. Cenne były debaty samorządowców szukających równowagi między jego ochroną a rozwojem lokalnym oraz wypowiedzi ekspertów, zastanawiających się jak pogodzić wizję prywatnego właściciela z wymogami konserwatorskimi i oczekiwaniami społecznymi.

Wnioski płynące z dwudniowych obrad potwierdziły, że skuteczna ochrona zabytków na Mazowszu wymaga stałego dialogu, wymiany doświadczeń oraz partnerskiej współpracy między urzędami, właścicielami obiektów i lokalnymi społecznikami.

Sprawozdanie z III Kongresu Ochrony Zabytków 2026. „Dziedzictwo miast i miasteczek Mazowsza”

Dzień I – 23 października 2026 r. (piątek), Ośrodek Kultury w Górze Kalwarii

Pierwszy dzień obrad rozpoczął się od powitania gości przez Beatę Polaczyńską (zarząd Stowarzyszenia Ład na Mazowszu) oraz uroczystego otwarcia Kongresu, którego dokonał Marcin Dawidowicz, Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków.

Wykład inauguracyjny pt. „Duże problemy małych miast – urbanistyka historyczna wobec wyzwań współczesności” wygłosiła prof. dr hab. inż. arch. Danuta Kłosek-Kozłowska (kierownik Pracowni Dziedzictwa Miast w Zakładzie Dziedzictwa Architektonicznego i Sztuki na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej).

W dalszej części wprowadzenia wystąpili: Piotr Chmielewski (Zastępca Burmistrza Góry Kalwarii), który przedstawił „Krótki rys historyczny Góry Kalwarii” oraz dr inż. arch. Paulina Filas-Zając (Katedra Architektury, Instytut Inżynierii Lądowej SGGW) i Dariusz Falana (Dyrektor Ośrodka Kultury w Górze Kalwarii) z prelekcją pt. „Zamek w Czersku – zabytek bierny czy aktywny zasób rozwoju lokalnego”.

Panel I: Wsparcie samorządów terytorialnych w procesach rewitalizacji

W ramach pierwszego panelu eksperci omówili instytucjonalne, naukowe i międzynarodowe narzędzia wspierające ochronę dziedzictwa:

– prof. dr hab. Piotr Wilczek (Rektor Akademii Techniczno-Artystycznej Nauk Stosowanych w Warszawie) wygłosił wykład pt. „Współpraca dydaktyczna i terenowa w ochronie dziedzictwa lokalnego (na przykładach realizacji projektów uczelni wyższych)”.

– dr hab. Aleksandra Jadach-Sepioło (Zastępca Dyrektora Instytutu Rozwoju Miast i Regionów) przybliżyła temat wsparcia eksperckiego w wystąpieniu „Jakiego wsparcia potrzebują samorządy w efektywnej rewitalizacji? Centrum Doradztwa Rewitalizacyjnego IRMiR”.

– Hanna Kaniasta (absolwentka zarządzania projektami kulturalnymi na l’Université Paris III – Sorbonne Nouvelle, członek zarządu Ładu na Mazowszu) zaprezentowała prelekcję pt. „Rozwiązania francuskie w dziedzinie opieki nad zabytkami”.

Panel II: Studia przypadku ochrony, restauracji i adaptacji zabytków

Sesja poświęcona była najciekawszym projektom, realizacjom i adaptacjom konserwatorskim w regionie. Swoje doświadczenia przedstawili:

– Sebastian Sosiński (Burmistrz Miasta Nowy Dwór Mazowiecki) – „Drewniane dziedzictwo Nowego Dworu Mazowieckiego – od troski do działania. Miejski plan ochrony, wsparcia właścicieli i zachowania historycznej zabudowy”.

– Maria Badeńska-Stapp (Koordynator starań o wpis Żyrardowa na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO w Urzędzie Miasta Żyrardowa) – „Żyrardów – dziedzictwo industrialne w rewitalizacji, droga na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO”.

– Violetta Jarząbkowska (Dyrektorka Muzeum Piaseczna) – „Rewitalizacja zabytkowych obiektów na potrzeby instytucji kultury na przykładzie Muzeum Piaseczna”.

Dyskusja panelowa samorządowców

Pierwszy dzień zamknęła debata przedstawicieli samorządów terytorialnych pt. „Między przeszłością a przyszłością. Historyczne miasteczka Mazowsza – jak chronić dziedzictwo i rozwijać przyszłość?”. Dyskusję moderował Marcin Dawidowicz (Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków), a udział wzięli:

– Daniel Putkiewicz – Burmistrz Miasta i Gminy Piaseczno,

– Sebastian Sosiński – Burmistrz Miasta Nowy Dwór Mazowiecki,

– Michał Wiśniewski – Burmistrz Gminy Konstancin-Jeziorna,

– Arkadiusz Strzyżewski – Burmistrz Góry Kalwarii.

Dzień II – 24 października 2026 r. (sobota), Ratusz w Konstancinie-Jeziornie.

Temat przewodni: Dziedzictwo miast i miasteczek w perspektywie właścicieli i społeczników

Drugi dzień obrad zainaugurowała dr Hanna Szaflik (Prezes Towarzystwa Miłośników Piękna i Zabytków Konstancina im. Stefana Żeromskiego, wiceprezes Ładu na Mazowszu), witając zgromadzonych gości i uczestników. Następnie Michał Wiśniewski, Burmistrz Gminy Konstancin-Jeziorna, oficjalnie otworzył sobotnią część Kongresu prelekcją pt. „Ambitne wyzwania i społeczne nadzieje”.

Kolejnymi punktami programu były dwa wykłady eksperckie:

– dr inż. Dorota Sikora (Katedra Architektury Krajobrazu SGGW, członek Rady Ochrony Zabytków przy Ministrze Kultury i Dziedzictwa Narodowego kadencji 2026–2031) wygłosiła wykład wprowadzający pt. „Kultura, natura, krajobraz”.

– dr Izabela Rudzka (Szkoła Główna Handlowa w Warszawie, ekonomistka specjalizująca się w rewitalizacji małych i średnich miast Mazowsza) poprowadziła wykład z dyskusją pt. „Rewitalizacja zabytków przez deweloperów – naruszenie dziedzictwa czy szansa rozwoju miasta?”.

Panel III: Studia przypadku ochrony, restauracji i adaptacji zabytków.

Część I – Prezentacje samorządowców, społeczników i właścicieli
Moderatorem była dr Hanna Szaflik. Zaprezentowano pięć studiów przypadku:

– Zalesie Dolne – Dom Zośki: wystąpienie Mirosławy Walczykowskiej (społecznik, Zalesie Dolne, zarząd Ładu na Mazowszu).

– Komorów – Miasto Ogród: „Społeczna ochrona dziedzictwa kulturowego – studium przypadku miasta ogrodu Komorów” autorstwa Agnieszki Kaczorowskiej-Budek (społecznik, zarząd Ładu na Mazowszu).

– Komorów – Zielona Willa: prezentacja Małgorzaty Pacheckiej (Wójt Gminy Michałowice).

– Milanówek – Willa Waleria: wystąpienie Anety Majak (Dyrektor Milanowskiego Centrum Kultury).

– Konstancin-Jeziorna – Villa La Fleur: prezentacja Marka Roeflera.(właściciela obiektu)

Część II – Prezentacje samorządowców, społeczników i właścicieli
Moderatorem była Katarzyna Tusińska (Zastępca Burmistrza Konstancina-Jeziorny). Zagadnienia i przykłady przedstawili:

– Michał Duraj (Prezes Piaseczyńsko-Grójeckiego Towarzystwa Kolei Wąskotorowej) omówił historię i znaczenie Piaseczyńsko-Grójeckiej Kolei Wąskotorowej.

– Zyta Górnicka (Członek Stowarzyszenia Właścicieli, Mieszkańców i Miłośników Domów Drewnianych na Linii Otwockiej – Świdermajerowie) przybliżyła „Proces rewitalizacji Willi Irenki w Józefowie”.

– Anna Łazar (właścicielka) zaprezentowała historię oraz działania wokół Willi Rohnówka w Włominie.

– Piotr Kalbarczyk (Towarzystwo Przyjaciół Piaseczna) wygłosił prelekcję pt. „Od wolontariatu do systemowej dokumentacji dziedzictwa lokalnego. Społeczna inwentaryzacja cmentarza parafialnego św. Anny w Piasecznie jako model ochrony zabytków”.

Dyskusja panelowa właścicieli zabytków i społeczników

Zwieńczeniem merytorycznym drugiego dnia była debata pt. „Granice przekształceń tkanki zabytkowej – pomiędzy wizją właściciela a ograniczeniami społecznymi oraz formalno-prawnymi i konserwatorskimi”. Panel poprowadził Marcin Dawidowicz (Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków), a w dyskusji uczestniczyli:

– arch. Barbara Jezierska – była Mazowiecka Wojewódzka Konserwator Zabytków, przewodnicząca Zespołu ds. Dziedzictwa Kulturowego Zarządu Głównego SARP, I wiceprezes Ładu na Mazowszu,

– dr Izabela Rudzka – Szkoła Główna Handlowa w Warszawie,

– dr Hanna Szaflik – Prezes Towarzystwa Miłośników Piękna i Zabytków Konstancina im. Stefana Żeromskiego, wiceprezes Ładu na Mazowszu,

– Jacek Wojnarowski – Wiceprezes Towarzystwa Przyjaciół Miasta Ogrodu Podkowa Leśna,

– Dorota Szewczyk – Prezes Oddziału Warszawskiego Towarzystwa Opieki nad Zabytkami (TONZ),

– Małgorzata Pachecka – Wójt Gminy Michałowice, społecznik,

– Michał Wiśniewski – Burmistrz Gminy Konstancin-Jeziorna.

Podsumowanie i zamknięcie Kongresu

Oficjalnego podsumowania dwudniowych obrad oraz sformułowania kluczowych wniosków po III Kongresie Ochrony Zabytków dokonali wspólnie Marcin Dawidowicz (Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków) oraz dr Grzegorz Kostrzewa-Zorbas (Prezes Ładu na Mazowszu).

Organizatorzy Kongresu: Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków i Stowarzyszenie Ład na Mazowszu.

Współorganizatorzy: Gmina Góra Kalwaria, Ośrodek Kultury w Górze Kalwarii, Miasto i Gmina Konstancin-Jeziorna oraz Towarzystwo Miłośników Piękna i Zabytków Konstancina.

Partnerzy: Podkowa Leśnia, Milanówek, Żyrardów, Nowy Dwór Mazowiecki, Grodzisk Mazowiecki, Miasto i Gmina Piaseczno oraz Akademia Techniczno-Artystyczna Nauk Stosowanych w Warszawie.

Kongres został objęty patronatem Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Marszałka Województwa Mazowieckiego oraz Instytutu Rozwoju Miast i Regionów.